ಜೈನ್ ಡೈರೀಸ್, ವಿನೀತ್ ನಾರಾಯಣ್ ಹಾಗೂ 1997ರಲ್ಲೇ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ಆ ತೀರ್ಪು!
COVER STORY

ಜೈನ್ ಡೈರೀಸ್, ವಿನೀತ್ ನಾರಾಯಣ್ ಹಾಗೂ 1997ರಲ್ಲೇ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ಆ ತೀರ್ಪು!

“ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಭಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕು. ಸಿಬಿಐನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇರಬಾರದು” ಎಂದು 1997ರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧದ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಆದೇಶದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಸಿಬಿಐ ಕಾರ್ಯಭಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಆಗ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನೇ ಈಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.

ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ ವಿನೀತ್ ನಾರಾಯಣ್ ವರ್ಸಸ್‌ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪು ಸಿಬಿಐ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಸ್‌.ಪಿ. ಭರೂಚಾ ಮತ್ತು ಎಸ್‌.ಸಿ. ಸೇನ್ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು.

ಸಿಬಿಐ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಿನೀತ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌ 35 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಆಗ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸಿಬಿಐನ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನೆನಪಿಸಿವೆ. ಇದೇ ವಿನೀತ್‌ ನಾರಾಯಣ್ ಈಗಲೂ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ಮನವಿಯ ಜತೆಗೆ ಈ ಪಿಐಎಲ್‌ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.

1997ರ ತೀರ್ಪು:

1991ರ ‘ಜೈನ್‌ ಡೈರೀಸ್’ ಹವಾಲ ಹಗರಣದ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಸಿಬಿಐ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ವೇಳೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಹವಾಲ ಹಗರಣದೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಏಕಾಏಕಿ ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಸಿಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಈ ತನಿಖೆ ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ತಡೆದ ಆರೋಪ ಕೇಳಿ ಬಂದಿತ್ತು.

ಸಿಬಿಐ ಕಾರ್ಯಭಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದ ವಿನೀತ್ ನಾರಾಯಣ್ 1993ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ 1997ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಹಾಗೂ ಸಿವಿಸಿ ಕಾರ್ಯಭಾರದ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.

ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಅನ್ವಯ ಸಿಬಿಐ ಹಾಗೂ ಸಿವಿಸಿ ಕಾರ್ಯಭಾರ ನಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಅನ್ನು ತನಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಿಬಿಐ ಕಾರ್ಯಭಾರದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಇದೆ.

“ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರ (ಸಿವಿಸಿ) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಸೇವಾ ಹಿರಿತನ, ತನಿಖೆಯ ನಿಪುಣತೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ನಿಸ್ಪಕ್ಷಪಾತ ತನಿಖೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಐಪಿಎಸ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ (ಎಸಿಸಿ) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಬಹುದು. ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕಂಡುಬಾರದಿದ್ದರೆ ಬೇರೊಬ್ಬರನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವಂತೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು” ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿತ್ತು.

“ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕನಿಷ್ಠ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಇರಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಯ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಅತಿ ತುರ್ತಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರ ಸೇವೆ ಇತರೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ಕಂಡು ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದು” ಎಂದಿತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌.

“ಸಿಬಿಐ ಒಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕು. ತನಿಖಾ ತಂಡಗಳ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಯೋಜನೆ, ಸಿಬಿಐ ಒಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕಾರ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇರಬಾರದು” ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.

ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ಅವರನ್ನು ಆರೋಪಗಳ ತನಿಖೆ ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಸಿಬಿಐನಿಂದ ದೂರ ಇಡಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನೇ ಪಡೆಯದೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯ ರಜೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳಿಸಿದೆ, ‘ಸಿವಿಸಿ ತನಿಖೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯ ರಜೆ ಮೇಲೆ ಕಳಿಸಿರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ. ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕಡ್ಡಾಯ ರಜೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಲ್ಲ.

ಈ ಮಧ್ಯೆ ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿನೀತ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ರಾಕೇಶ್‌ ಅಸ್ತಾನಾ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸಿಬಿಐನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ಆಯ್ಕೆಗಳಿದ್ದವು. ಅವರು ಅಸ್ತಾನಾ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಸಿಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಬಿಐನಲ್ಲೇ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ರಾಕೇಶ್‌ ಅಸ್ತಾನಾ ಮತ್ತು ಅಲೋಕ್‌ ವರ್ಮಾ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಏನಿದು ಜೈನ್‌ ಡೈರೀಸ್‌ ಪ್ರಕರಣ?

1991ರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹವಾಲ ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಜೈನ್ ಡೈರೀಸ್‌ ಹಗರಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಹಿಜ್ಬುಲ್‌ ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್‌ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಅಶ್ಫಾಕ್‌ ಹುಸೇನ್‌ ಬಂಧನದ ಬಳಿಕ ಈ ಪ್ರಕರಣ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಹಿಜ್ಬುಲ್‌ ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್‌ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಹವಾಲ ಹಣ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಶ್ಫಾಕ್‌ ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಅಶ್ಫಾಕ್‌ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಿಬಿಐ ಸುರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್‌ ಜೈನ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತ್ತು.

ಈ ವೇಳೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನಗದು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಡೈರಿ ಹಾಗೂ ಎರಡು ನೋಟ್ ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಬಿಐ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಡೈರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಲ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವು ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ಮಹತ್ವದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖಾ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.